Hoe breng je focus aan, voor jezelf, je team en je organisatie?

Het brandpunt.

Focus aanbrengen betekent kiezen. Je bundelt je energie tot één punt en laat bewust iets anders liggen. Dat werkt voor een mens, voor een team en voor een organisatie op dezelfde manier: zolang de energie verspreid blijft, gebeurt er weinig. Zodra ze samenkomt, ontstaat kracht. Dit artikel laat zien hoe dat werkt op alle drie de niveaus, en waarom kiezen moed vraagt.

Als kind speelde ik graag met een loep. Misschien herken je dat. Wanneer je de zonnestralen precies in het brandpunt van de lens wist te vangen, ontstond er een klein lichtpuntje dat langzaam heter werd. Eerst een brandvlek, soms een vlammetje waardoor het papier echt vlam vatte. Magie.

Dat is de meest pure vorm van focus: energie bundelen tot één helder punt. Zolang de stralen verspreid blijven, gebeurt er weinig. Als ze samenkomen, ontstaat er kracht, warmte en vuur. In ons leven werkt het net zo. Focus betekent scherp stellen, kiezen, je energie bundelen. Zodra dat lukt, voelt het anders. Er komt beweging, intensiteit, soms zelfs magie.

Wat is focus, en wat is het niet?

Focus betekent kiezen. Als je aandacht naar het een gaat, krijgt iets anders automatisch minder. Dat kan spannend zijn, want kiezen betekent ook dingen laten. Het is verleidelijk om alle opties open te houden of te blijven dralen tussen mogelijkheden. Zonder focus verdampt energie, alsof de zonnestralen alle kanten op waaien.

Met focus kan er iets bijzonders ontstaan. Onlangs zag ik een documentaire over de Live 8 concerten van 2005. Bob Geldof had één heldere missie: schuldenkwijtschelding voor Afrikaanse landen en aandacht voor extreme armoede. Samen met Bono organiseerde hij tien concerten wereldwijd en kreeg hij de machtigste wereldleiders aan tafel. Onvoorstelbaar groot, en een krachtig voorbeeld van wat focus kan doen.

Of neem Harry Potter, die in de boeken door zich volledig te concentreren objecten kon laten vliegen. Fictie, natuurlijk. En toch herkent iedereen dat er iets van magie ontstaat wanneer je ergens met volledige aandacht bij bent.

Wat doet focus met je brein?

Voor een individu is focus een sleutel tot rust en zelfleiderschap. Ons brein heeft een heldere richting nodig, anders gaat het zwerven. Er bestaat een directe link tussen onze ogen en ons zenuwstelsel, beschreven door neurowetenschapper Andrew Huberman. Wanneer we onze ogen gericht en stil houden, zenden we signalen naar het parasympathisch zenuwstelsel: het is veilig, je mag ontspannen. Bewegen onze ogen onrustig heen en weer, dan krijgt het brein de boodschap dat er gevaar dreigt. Het resultaat is stress.

Zo werkt het ook met gedachten. Zonder duidelijke focus strijden allerlei beelden en plannen om onze aandacht. Dat voelt chaotisch en leidt tot onrust. Zodra we een helder beeld vormen, door visualisatie of een concreet doel, komt er kalmte.

Ons brein filtert continu informatie via het reticulair activerend systeem, een soort intern navigatiesysteem dat bepaalt wat je wel en niet opmerkt. Dat systeem kun je zelf instellen. Zodra jij bewust kiest waarop je wilt focussen, filtert je brein de irrelevante ruis eruit. Dat is ook nodig, want er komt per seconde veel meer informatie op ons af dan we kunnen verwerken. Focus is geen luxe. Het is de voorwaarde om niet overspoeld te raken.

Waarom is focus zo moeilijk in een tijd vol afleiding?

Volgens Mark Tigchelaar, auteur van Focus AAN/UIT (2019), laten we veel te veel prikkels toe. Elke onderbreking, een e-mail, een melding op je telefoon, een vraag van een collega, kost ons brein zo’n twintig minuten om terug te keren in een flow. Geen wonder dat velen het gevoel hebben dat ze uren maken en weinig afkrijgen. Gebrek aan focus ondermijnt direct ons vermogen om leiding te geven aan onszelf.

Vier manieren om je eigen focus te vergroten.

• Start je dag met één duidelijke prioriteit. Wat is het belangrijkste dat vandaag echt moet gebeuren?
• Werk in blokken. Zet telefoon en mail tijdelijk uit en geef jezelf toestemming om ongestoord te werken.
• Visualiseer je doel. Zie het voor je alsof het al werkelijkheid is, zodat je brein de juiste informatie filtert.
• Neem regelmatig pauze en kijk bewust in de verte. Zo reset je je ogen en je zenuwstelsel.

Hoe werkt focus in een team?

In een team werkt het niet anders. Ook daar is helderheid nodig: waar staan we voor, wat is ons gezamenlijke doel, wie is waarvoor verantwoordelijk?

Wanneer die duidelijkheid ontbreekt, gaat het vaak mis. Teamleden werken hard, maar allemaal aan iets anders. Iedereen doet wat hij denkt dat goed is of wat hij bij een collega afkijkt. Het kan prima draaien, maar effectief is het niet. Er ontstaat mist of zelfs chaos en energie lekt weg in losse flodders. Hoe zo’n teampatroon ontstaat, beschreven we eerder.

Met een gezamenlijke focus ontstaat gerichte energie en komt er ruimte voor synergie. Het team werkt slimmer in plaats van harder. Er komt richting, prioriteit en kracht. Een duidelijke focus maakt het bovendien mogelijk om elkaar aan te spreken, feedback te geven en successen te vieren.

Ervaring van een deelnemer aan het ontwikkeltraject voor veterinair leidinggevenden

Een deelnemer aan het OVL vertelde ons: “Na het traject ben ik de individuele gesprekken rondom de gesprekscyclus heel anders gaan inrichten. Samen met mijn maatschapsleden kiezen we ieder jaar een thema waarop we focus willen aanbrengen. Zo hebben we ons het afgelopen jaar gericht op klanttevredenheid, omdat de scores het jaar ervoor wat tegenvielen. Het jaar daarvoor lag de nadruk op onderlinge samenwerking. We bepalen met de hele kliniek welk thema belangrijk is en welke ontwikkeling we willen doormaken. Tijdens de gesprekscyclus besteed ik in de individuele gesprekken aandacht aan ieders bijdrage, en vervolgens deel ik dit weer met het hele team. Het gekozen thema komt in iedere teambijeenkomst kort terug. Wat ik merk? Het werkt. Het thema gaat leven, het brengt de neuzen dezelfde kant op en we krijgen een gezamenlijke taal. Het voelt simpel en tegelijk heel krachtig: je hebt veel meer het gevoel dat je het echt samen doet en dat je invloed hebt.”

Vier manieren om de focus in je team te vergroten.

• Formuleer samen een helder gezamenlijk doel. Eén thema per jaar is vaak genoeg.
• Maak verantwoordelijkheden en bevoegdheden expliciet. Dan weet iedereen waar zijn energie naartoe gaat.
• Gebruik verhalen. Deel voorbeelden van gewenst gedrag en inspireer elkaar met verhalen die het doel tot leven brengen.
• Stel jullie gezamenlijke waarden scherp en toets beslissingen eraan.

Wat betekent focus voor een organisatie?

Op organisatieniveau gaat focus nog een stap verder. Dan gaat het over identiteit. Wie zijn we? Waarom bestaan we? Voor wie doen we dit? Een duidelijke missie en visie werken als een magneet. Cliënten voelen zich aangetrokken tot organisaties die weten waar ze voor staan. Focus zorgt voor een helder profiel en voor veerkracht. Juist in tijden van onzekerheid, als er zoveel prikkels en afleiding zijn, is koersvast blijven van groot belang. In onze organisatiebegeleiding is dit vaak het eerste waar we naar kijken.

Ook hier betekent focus kiezen. Wie zich als organisatie richt op klanttevredenheid, heeft tijdelijk minder ruimte voor innovatie. Wie vol inzet op groei, geeft interne samenwerking wat minder aandacht. Zulke keuzes kunnen schuren, en zonder keuzes wordt er niets krachtigs opgebouwd.

Waarom vraagt kiezen moed?

Keuzes maken is misschien wel de spannendste kant van focus. Kiezen betekent nee zeggen. Dingen niet doen. Mensen teleurstellen. Dat voelt oncomfortabel, en toch is het noodzakelijk. Veel belemmerende gedachten houden ons tegen. Wat als ik de verkeerde keuze maak? Wat als ik later spijt krijg? Wat als anderen teleurgesteld raken?

Vaak zijn dat gedachten, geen feiten. De vraag is welke echt waar zijn. Welke zekerheid heb je werkelijk nodig? En wat is het mooiste dat kan gebeuren als je wel kiest? Focus betekent jezelf laten zien, als mens, als team, als organisatie. Dit zijn wij, hier staan we voor, dit laten we liggen. Dat vraagt moed.

Waarom focus juist nu?

We leven in een tijd vol afleiding, prikkels en onzekerheid. Juist nu is focus een vorm van zelfzorg en van leiderschap. Het maakt dat we kalm blijven, energie bundelen en richting geven, individueel, in teams en als organisatie. Focus is geen keurslijf. Het is de keuze om met meer kracht en helderheid te leven en te werken. De kunst om de zonnestralen die overal verspreid liggen te vangen en te bundelen, zodat er warmte ontstaat. Vuur. Beweging.

Dus: waar ligt jouw brandpunt?

Veelgestelde vragen

Wat betekent focus aanbrengen?

Focus aanbrengen is kiezen waar je energie naartoe gaat en bewust iets anders laten liggen. Zolang aandacht verspreid blijft, gebeurt er weinig, net als zonnestralen zonder loep. Zodra je ze bundelt tot één punt, ontstaat kracht. Dat geldt voor een persoon die één prioriteit per dag kiest, voor een team met één thema per jaar en voor een organisatie die weet waarvoor ze bestaat.

Hoe breng je focus aan in een team?

Door samen één helder doel te formuleren en dat overal te laten terugkomen. Een deelnemer aan ons leiderschapstraject kiest ieder jaar met de hele kliniek één thema, bespreekt ieders bijdrage in de individuele gesprekken en laat het thema in elke teambijeenkomst kort terugkomen. Maak daarnaast verantwoordelijkheden expliciet, deel verhalen van gewenst gedrag en toets beslissingen aan de gezamenlijke waarden.

Waarom kost een onderbreking zoveel tijd?

Omdat je brein na iedere onderbreking opnieuw moet opstarten. Volgens Mark Tigchelaar, auteur van Focus AAN/UIT, kost het na een e-mail, een melding of een vraag van een collega zo’n twintig minuten om terug te keren in een flow. Wie in blokken werkt en telefoon en mail tijdelijk uitzet, maakt in minder uren meer af. Dat is geen luxe, het is de voorwaarde om niet overspoeld te raken.