systemisch werk

Kijken naar het geheel, niet naar de losse delen

Als er in een organisatie of in een leven iets steeds terugkeert, ligt de oorzaak zelden bij één persoon. Gedrag dat opvalt zegt meestal iets over het geheel waarin iemand staat. Systemisch werk is de manier van kijken die dat zichtbaar maakt.

Het is bij Het Nest geen losse dienst maar de basis van hoe we werken. In coaching, in teambegeleiding en in organisatietrajecten kijken we altijd naar het systeem waarin iemand functioneert.

Wat is een systeem?

Een systeem is elke groep mensen die iets met elkaar deelt en waar iedereen bij hoort. Een gezin, een team, een maatschap, een hele organisatie. Zo’n systeem heeft altijd een geschiedenis, ook als niemand die nog kent. Wie er ooit is vertrokken, welk conflict nooit is uitgesproken, wie er nooit is bedankt, wat er is gebeurd in de jaren voordat jij er kwam werken: het werkt door.

Dat is de reden dat een nieuw plan of een nieuwe structuur soms niet aanslaat. Niet omdat het plan slecht is, maar omdat er iets in het systeem niet klopt.

Waar wij naar kijken

G

Goed functionerende systemen kennen drie basiswetten. Raken die verstoord, dan werkt dat door in de mensen die er deel van uitmaken, soms generaties lang. Wij gebruiken de formulering van Phoenix Opleidingen.

Recht op een plek. Ieder heeft het recht om erbij te horen. Een systeem wil compleet zijn, en wie is uitgesloten, weggewerkt of vergeten blijft ergens meebewegen. In een organisatie zie je dat als een voorganger die nooit fatsoenlijk is uitgezwaaid, een medewerker die met ruzie vertrok en waar niemand meer over praat, of een reorganisatie die is doodgezwegen. In een liefdessysteem, zoals een gezin, heb je voor altijd een plek. In een taaksysteem, zoals een team of een organisatie, hoor je erbij zolang je bijdraagt aan de taak.

Natuurlijke ordening. Er is een volgorde die allen recht doet. In een taaksysteem gaan leiders voor leden en oudere medewerkers voor nieuwe, met als uitzondering iemand met een bijzondere bijdrage. Als mensen niet op hun plek staan, ontstaat er spanning die niemand kan verklaren. Een medewerker die zich verantwoordelijk maakt voor iets wat niet van hem is. Een leidinggevende die zijn plek niet inneemt. Iemand die van onderaf het gezag draagt dat een ander laat liggen.

Balans van geven en nemen. Wat er heen en weer gaat tussen mensen moet in evenwicht blijven. Waar iemand structureel meer geeft dan hij terugkrijgt, of andersom, loopt de relatie vast. In teams zie je dat bij degene die alles opvangt en daar nooit iets voor terugkrijgt.

De onderstroom

Deze principes spelen zich zelden af in het zicht. Ze bewegen mee in wat we de onderstroom noemen: spanning, loyaliteit, gewoontes, oud zeer, en de vraag of mensen zich veilig voelen. De bovenstroom is alles wat op de agenda staat, de onderstroom is wat daaronder doorwerkt.
Iedereen kent het moment waarop een overleg ja zegt en er daarna weinig gebeurt. Dat is onderstroom.

Meer over hoe de onderstroom werkt en waarom een logische afspraak soms niet aanslaat, staat in ons artikel over onderstroom en bovenstroom.

Wat het in de praktijk betekent

Systemisch werken betekent niet dat we in het verleden gaan graven. Het betekent dat we een vraagstuk nooit los van zijn context bekijken.

Als een team niet goed samenwerkt, kijken we niet alleen naar de communicatie tussen die mensen, maar ook naar hoe het team is ontstaan, wie er is vertrokken, wat er van bovenaf op het team drukt en welke rol iedereen onbewust op zich heeft genomen.

Als een leidinggevende vastloopt, kijken we niet alleen naar zijn vaardigheden, maar ook naar de plek die hij inneemt, naar wat hij draagt dat niet van hem is, en naar wat er van hem verwacht wordt zonder dat het gezegd is.

Dat leidt vaak tot een andere vraag dan waarmee iemand binnenkwam. En meestal is dat de vraag waar het werkelijk over gaat.

Waar wij systemisch werken

• In coaching. Bij individuele begeleiding kijken we naar jou in de systemen waarin je staat: je team, je organisatie, en het gezin waar je uit komt.
• In teambegeleiding. Bij teamontwikkeling maken we zichtbaar welke patronen het team vasthouden, en welke plek ieder inneemt.
• In organisatiebegeleiding. Bij een heel traject is systemisch kijken de rode draad, van de analyse tot en met de borging.
• In zelfleiderschap. In deze trajecten gaat het over wie jij bent en wat je meeneemt, en daar komt het systeem waar je uit komt vanzelf ter sprake.

Opstellingen

Een opstelling is een van de instrumenten binnen het systemisch werk, en een klein onderdeel van wat we doen. Het is een manier om een systeem letterlijk in de ruimte neer te zetten, met representanten of met vloerankers, zodat zichtbaar wordt wat er in verhoudingen speelt.

Organisatieopstellingen zetten we in als er in een organisatie iets terugkeert dat in gesprekken niet te vatten is. Onduidelijke rollen, een conflict dat steeds opnieuw oplaait, motivatie die wegzakt zonder aanwijsbare reden. Een opstelling maakt de onderliggende verhoudingen zichtbaar en geeft aanknopingspunten voor leiderschap en besluitvorming.

Familieopstellingen komen aan bod binnen onze zelfleiderschapstrajecten, wanneer blijkt dat wat iemand in zijn werk tegenkomt zijn wortels heeft in het gezin waar hij uit komt.

We bieden opstellingen niet los aan en organiseren geen open opstellingsdagen. Ze zijn onderdeel van een traject, op het moment dat ze iets openen.

Waar wij zijn opgeleid

Bernadette van Schie en David Stolze zijn beiden opgeleid bij Phoenix Opleidingen en volgden daar allebei de vervolgopleiding Systemisch Werken. Wij onderschrijven de ethische code van Phoenix Opleidingen.

Daarnaast zijn we gecertificeerd in NLP en transactionele analyse. Die drie invalshoeken vullen elkaar aan: systemisch werk kijkt naar het geheel, transactionele analyse naar de patronen in communicatie, en NLP geeft handvatten om vastgeroeste denk en gedragspatronen te verzetten.

Meer weten?

Wil je onderzoeken wat er in jouw organisatie of team onder de oppervlakte speelt? Plan een NESTgesprek van twee à drie uur.

Bij Het Nest creëren we een veilige, warme omgeving waarin ruimte is voor persoonlijke ontwikkeling, helderheid en heling.